<< pagina 7
|
… (de eerste oorzaak van alles, die zelf veroorzaakt en niet veroorzaakt wordt), zoals onze schrijver in de zes-, zeven-, acht- en negenentwintigste stellingen van zijn eerste deel van de Ethica betoogt. De zeer voortreffelijke schrijver en dichter P.C. Hooft – bij leven Drost van Muiden – heeft het gedicht Foelix qui potuit etc. van Virgilius geparafraseerd, zo krachtig uitgedrukt dat ik het gepast heb geacht het hier in te voegen als volgt:
Gelukkig hij die de oorzaak van de dingen begrijpt en inziet dat niets dat leeft (God uitgezonderd) iets uit zichzelf doet of ondergaat, maar door de oorzaak van andere dingen. Al wat geschiedt, gebeurt door de kracht van een oorzaak, niets zou veranderen als die te zwak was, er zou dan geen oorzaak bestaan. Al wat in de wereld tot stand komt is door een zo grote kracht veroorzaakt, dat het niet uit kan blijven. Elke oorzaak heeft weer een andere oorzaak tot moeder. Het kan niet anders gaan dan het gaat, en daalt van God op ons neer. Zijn goedheid, wijs en machtig, is de bron waaruit alles voortvloeit als stralen uit de zon. Hij zou en kon ons sneller helpen als het ons baten zou. Wat dit betreft, het volgende: als men stelt dat God absoluut de oorzaak van alles is, of dat alles noodzakelijk…
|
pagina 9 >>
|
§2 Toelichting
(…) de zeer voortreffelijke historieschrijver en dichter P.C. Hooft (…): Pieter Corneliszoon Hooft (1581-1647) Amsterdams jurist, historicus, toneelschrijver en dichter. Hij schreef een omvangrijk historisch werk getiteld: ‘Nederlandse Historiën’. Daarin behandelt hij de geschiedenis van de Tachtigjarige Oorlog in de Nederlanden.
(…) Drost van Muiden (…): ook ‘drossaard’ en ‘landdrost’. Een drost is een ambtenaar die lokaal gebied bestuurde. Vaak een goed betaalde, niet al te drukke baan. P.C. Hooft was drost van Muiden, aangesteld door de burgemeesters van Amsterdam. Hij was verantwoordelijk voor de bewaking van de toegang tot de Vecht en de weg naar Amsterdam.
(…) Vergilius gedicht, Felix qui potuit (…): het geciteerde vers komt uit Vergilius’ Georgica II, 490: ‘Felix qui potuit rerum cognoscere causas’. Hoofts eerste regel is een vertaling van dit Latijns vers. Hij breidt de regel verder uit. Zijn werkstuk draagt in de recentste uitgave van Hoofts gedichten ‘Noodlot’ als titel. De tekst van die uitgave, in gemoderniseerde spelling, wijkt in regel 13 en 14 af van Jelles tekst (1).
Hooft vertolkt in dit gedicht een Stoïcijnse gedachte die door Spinoza in zijn Ethica overgenomen en geïntegreerd wordt: er bestaat geen toeval, alles wat gebeurt, geschiedt noodzakelijk. God de eerste van alle denkbare oorzaken regelt voor ons alles op zijn best.
_____
(1) P.C. Hooft, De gedichten, Amsterdam 2012, blz. 305: ‘Zijn goedheid wijs vermogen is de bron daar ‘tal uit vliet, als stralen uit de zon.’
(…) Drost van Muiden (…): ook ‘drossaard’ en ‘landdrost’. Een drost is een ambtenaar die lokaal gebied bestuurde. Vaak een goed betaalde, niet al te drukke baan. P.C. Hooft was drost van Muiden, aangesteld door de burgemeesters van Amsterdam. Hij was verantwoordelijk voor de bewaking van de toegang tot de Vecht en de weg naar Amsterdam.
(…) Vergilius gedicht, Felix qui potuit (…): het geciteerde vers komt uit Vergilius’ Georgica II, 490: ‘Felix qui potuit rerum cognoscere causas’. Hoofts eerste regel is een vertaling van dit Latijns vers. Hij breidt de regel verder uit. Zijn werkstuk draagt in de recentste uitgave van Hoofts gedichten ‘Noodlot’ als titel. De tekst van die uitgave, in gemoderniseerde spelling, wijkt in regel 13 en 14 af van Jelles tekst (1).
Hooft vertolkt in dit gedicht een Stoïcijnse gedachte die door Spinoza in zijn Ethica overgenomen en geïntegreerd wordt: er bestaat geen toeval, alles wat gebeurt, geschiedt noodzakelijk. God de eerste van alle denkbare oorzaken regelt voor ons alles op zijn best.
_____
(1) P.C. Hooft, De gedichten, Amsterdam 2012, blz. 305: ‘Zijn goedheid wijs vermogen is de bron daar ‘tal uit vliet, als stralen uit de zon.’
<< pagina 7
|
Titelpagina
|
pagina 9 >>
|
